Anadolu’nun Farklı Bölgelerinde Neden Sık Sık Küçük Depremler Oluyor?

Deprem listesine bakıyorsunuz. Ege’de küçük bir sarsıntı, ardından İç Anadolu’da bir başkası, doğuda ise art arda kaydedilen depremler… Haritanın farklı noktalarında beliren bu hareketlilik, aklınıza aynı soruyu getirebilir: Anadolu neden bu kadar sık sarsılıyor?

Bu sorunun yanıtı, üzerinde yaşadığımız yer kabuğunun hareketli yapısında saklı. Anadolu, farklı levhaların birbirini etkilediği bir bölgede bulunuyor. Ancak listede gördüğümüz bütün küçük depremlerin aynı nedenle oluştuğunu veya aynı anlama geldiğini söylemek doğru değil.

Anadolu’nun Altında Duran Bir Sistem Yok

Yeryüzü bize sabit görünse de yer kabuğunu oluşturan levhalar birbirlerine göre hareket ediyor. Bu hareketler çok yavaş gerçekleşiyor; etkileri ise uzun zaman boyunca birikebiliyor.

AFAD’ın Türkiye’deki afetleri ele alan yayınına göre, Anadolu’nun tektonik yapısını şekillendiren temel süreçler arasında doğudaki çarpışma ve batıdaki dalma-batma hareketleri bulunuyor. Bu süreçler Anadolu’nun genel olarak batıya doğru hareketine katkıda bulunurken, Batı Anadolu’da yer kabuğu kuzey-güney yönünde genişliyor.

Dolayısıyla Anadolu’nun her köşesi aynı şekilde hareket etmiyor. Bir bölgede sıkışma, başka bir bölgede genişleme veya fay boyunca yatay kayma öne çıkabiliyor. Farklı yerlerde deprem görülmesinin temelinde bu hareketli ve karmaşık yapı var.

Yavaş Hareket Nasıl Ani Bir Sarsıntıya Dönüşüyor?

Levhaların hareket etmesi, fayların sürekli ve kesintisiz biçimde kaydığı anlamına gelmiyor. Sürtünme nedeniyle bazı bölümler harekete direnebiliyor. Hareket devam ettikçe kayalarda gerilim birikiyor.

Biriken gerilim, fayın kaymaya karşı direncini aştığında ani hareket gerçekleşiyor. Açığa çıkan enerji, deprem dalgaları olarak çevreye yayılıyor. AFAD’ın deprem oluşumuna ilişkin açıklaması da bu sürtünme, gerilim birikimi ve ani hareket ilişkisini anlatıyor.

Bu yüzden gündelik hayatta fark etmediğimiz yavaş jeolojik hareketler, zaman zaman hissedebildiğimiz sarsıntılara dönüşüyor.

Neden Hep Aynı Yerde Deprem Olmuyor?

Anadolu’daki hareketlilik tek bir faydan kaynaklanmıyor. Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu gibi büyük fay sistemlerinin yanında, farklı bölgelerde çok sayıda aktif fay bulunuyor.

Özellikle Batı Anadolu’daki genişleme, farklı doğrultularda uzanan çok sayıda fayın gelişmesiyle ilişkili. MTA’nın yayımladığı bir çalışma da bu bölgede genişleme hareketini karşılayan aktif normal fayları ve bunların şekillendirdiği çöküntü alanlarını açıklıyor.

Bu nedenle deprem listesinde farklı il ve ilçelerin adını görmek şaşırtıcı değil. Ancak bu kayıtların nedenini anlamak için yalnızca haritadaki konumlarına bakmak yetmez; bölgenin fay yapısı ve depremlerin zaman içindeki dağılımı birlikte incelenmelidir.

Küçük Depremlerin Bir Kısmı Artçı Olabilir

Bir bölgede büyük bir deprem yaşandıktan sonra sarsıntılar hemen sona ermeyebilir. Ana depremin ardından aynı genel bölgede daha küçük depremler meydana gelebilir. Bunlara artçı deprem denir.

USGS’ye göre artçılar, ana depremde kayan fay bölümü çevresindeki yeniden uyum hareketleriyle ilişkilidir. Günlerden yıllara uzanan süreler boyunca devam edebilir; sıklıkları genel olarak zamanla azalır.

Bu yüzden deprem listesindeki küçük sarsıntıların bir bölümü, geçmişte yaşanan daha büyük bir depremin devam eden artçı dizisine ait olabilir. Bununla birlikte, yalnızca küçük olduğu için her depremi artçı olarak adlandırmak da doğru değildir.

Küçük Deprem, Büyük Depremin Habercisi mi?

En çok merak edilen nokta burası: Küçük depremler oluyorsa daha büyüğü de gelecek mi?

Tek başına küçük bir depremin meydana gelmesi, yaklaşan büyük bir depremi kesin olarak göstermez. “Öncü deprem” ifadesi, sarsıntı gerçekleştiği anda güvenle konulabilen bir etiket değildir.

USGS’nin açıklamasına göre bir depremin öncü olduğu, aynı bölgede daha büyük bir deprem meydana geldikten sonra anlaşılabilir. Başka bir ifadeyle, bu tanım sonradan yapılır.

Dolayısıyla bir deprem listesinden hareketle “Büyük deprem kesin geliyor” sonucuna ulaşmak doğru olmaz. Aynı liste, gelecekte büyük bir deprem olmayacağına dair güvence de vermez.

Deprem Listesine Bakarken Neye Dikkat Etmelisiniz?

Deprem kayıtları, nerede ve ne zaman sarsıntı olduğunu öğrenmemizi sağlar. Ancak bu kayıtların bilimsel yorumu, tek tek büyüklükleri okumaktan daha fazlasını gerektirir.

AFAD ve Kandilli’nin yayımladığı verileri takip ederken, ilgili kurumların bölgeye ilişkin değerlendirmelerine de bakın. Sosyal medyada yalnızca birkaç küçük depremi yan yana getirerek yapılan kesin tahminlere temkinli yaklaşın.

Anadolu’nun farklı noktalarında kaydedilen küçük depremler, hareketli bir coğrafyada yaşadığımızı hatırlatıyor. Bu hareketliliği anlamanın yolu, her sarsıntıya aynı anlamı yüklemekten değil, bulunduğu bölgenin koşullarını ve bilimsel verileri birlikte değerlendirmekten geçiyor.

Deprem ve afetler hakkında doğru bilgi için Sismograf’ı takip edin.