HAARP Deprem Yaratabilir mi? “ABD Deprem Yapıyor” İddiasının Gerçeği

Her büyük depremin ardından benzer iddialar yeniden gündeme geliyor: “Amerika düğmeye bastı”, “HAARP devreye girdi” veya “Bir gemiden deprem tetiklendi.” Sosyal medyada hızla yayılan bu açıklamalar, karmaşık bir doğa olayını tek bir gizli teknolojiye bağlayarak anlaşılır göstermeye çalışıyor. Ancak bir iddianın çok paylaşılması, bilimsel olarak doğrulandığı anlamına gelmiyor. Fay hatlarının uzaktan kumandası olduğuna dair bir kanıt bulunmuyor.

Peki HAARP gerçekte ne yapıyor? İnsanlar deprem oluşturabilir mi? Bu iki sorunun cevabını birbirinden ayırmak, yanlış bilginin nerede başladığını anlamak için önemli.

HAARP Nedir, Ne İşe Yarar?

HAARP, Alaska’da bulunan ve atmosferin üst katmanlarından iyonosferin özelliklerini araştırmak için kullanılan bir bilimsel tesistir. İyonosfer, elektrik yüklü parçacıklar içerir ve radyo dalgalarının yayılmasında önemli bir rol oynar.

Tesisteki antenler aracılığıyla iyonosferin sınırlı bölgelerine yüksek frekanslı radyo dalgaları gönderilir. Araştırmacılar, oluşan geçici değişimleri inceleyerek atmosferin bu bölümündeki fiziksel süreçleri anlamaya çalışır. Bu çalışmalar, haberleşme ve radyo dalgalarının yayılması gibi alanlarla ilişkilidir.

HAARP’ın geçmişinde askerî kurumların bulunması, deprem silahı iddialarında sıkça öne çıkarılır. Ancak bir araştırmanın askerî kuruluşlar tarafından desteklenmiş olması, ona atfedilen her yeteneğin gerçek olduğunu göstermez. Bir teknolojinin deprem yaratabildiğini söylemek için bunu ortaya koyan ölçümler, açıklanabilir bir fiziksel mekanizma ve doğrulanabilir bilimsel kanıtlar gerekir.

Türkiye’deki Büyük Depremler Nasıl Oluşur?

Türkiye’deki büyük tektonik depremlerin temelinde, yerkabuğunu oluşturan levhaların hareketleri bulunur. Bu hareketler sırasında fayların bazı bölümleri sürtünme nedeniyle kilitli kalabilir. Levhalar hareket etmeyi sürdürürken çevredeki kayalarda gerilim birikir.

Fay üzerindeki direnç aşıldığında ani kayma gerçekleşir. Açığa çıkan enerji, sismik dalgalar hâlinde çevreye yayılır ve yerin sarsılmasına neden olur.

Bu süreç, HAARP’ın üst atmosferde yürüttüğü radyo dalgası deneylerinden farklıdır. İyonosferde geçici değişimler oluşturabilmek, yerin kilometrelerce altındaki bir fayı uzaktan kontrol edebilmek anlamına gelmez. HAARP’ın Türkiye’deki depremleri tetiklediği iddiasını destekleyen doğrulanmış bilimsel kanıt bulunmamaktadır.

İnsan Faaliyetleri Deprem Tetikleyebilir mi?

Evet, bazı insan faaliyetleri deprem tetikleyebilir. Konuyu doğru anlatmak için bu ayrıntıyı atlamamak gerekir.

Yerin derinliklerine sıvı basılması, madencilik, yer altından sıvı ve gaz çekilmesi veya büyük baraj rezervuarlarının doldurulması gibi faaliyetler, yer altındaki gerilim ve basınç koşullarını değiştirebilir. Uygun koşullarda bu değişiklikler bir fayın kaymasını kolaylaştırabilir.

Bu tür olaylar, insan faaliyetleriyle tetiklenen depremler kapsamında incelenir. Çoğu küçük olsa da geçmişte hasar verebilecek büyüklükte örnekler de yaşanmıştır.

Ancak burada belirleyici nokta, müdahalenin nasıl gerçekleştiğidir. Yer altına sıvı basılmasının oluşturduğu basınç değişikliği ile Alaska’dan üst atmosfere radyo dalgası gönderilmesi aynı mekanizma değildir. Birincisinin deprem tetikleyebildiğinin gösterilmesi, ikincisinin başka bir ülkede deprem oluşturabildiğini kanıtlamaz.

Bir Gemi veya HAARP Sistemiyle Deprem Oluşturulabilir mi?

Türkiye’de yaşanan depremlerle ilgili zaman zaman ortaya atılan “ABD gemisi deprem yarattı” ve “HAARP sistemi devreye sokuldu” iddialarının bilimsel bir karşılığı bulunmamaktadır. İletişim Başkanlığı da bu iddialara ilişkin açıklamasında aynı noktaya dikkat çekmiştir.

Bir geminin belirli bir tarihte bir bölgede bulunması ile o bölgede deprem yaşanması, tek başına neden-sonuç ilişkisi kurmaya yetmez. Benzer şekilde bir anten görüntüsü, deney takvimi veya sosyal medya videosu da deprem tetiklendiğinin kanıtı değildir.

Bilimsel bir değerlendirme, yalnızca olayların aynı zamana denk gelmesine dayanmaz. Öne sürülen etkinin nasıl gerçekleştiği, hangi ölçümlerle gösterildiği ve bağımsız araştırmalarla doğrulanıp doğrulanmadığı incelenir.

Deprem İddialarını Değerlendirirken Neye Bakmalıyız?

Bir paylaşımın kesin bir dille yazılması veya teknik terimler içermesi, güvenilir olduğu anlamına gelmez. “Frekans”, “enerji” ve “elektromanyetik dalga” gibi kavramlar gerçek bilimsel terimlerdir; ancak bunları aynı cümlede kullanmak, deprem yaratılabildiğini açıklamaya yetmez.

Karşımıza çıkan iddialarda önce somut kanıtı aramalıyız. Paylaşım bir ölçüme mi dayanıyor, yoksa yalnızca görüntüler ve yorumlar mı sunuyor? Anlatılan mekanizma araştırmalarla destekleniyor mu? Başka bir olay hakkında doğru olan bir bilgi, ilgisiz bir iddiayı doğrulamak için mi kullanılıyor?

HAARP tartışmasında da temel ayrım budur: İnsan faaliyetlerinin bazı koşullarda deprem tetikleyebilmesi bilimsel olarak bilinen bir olgudur. ABD’nin HAARP aracılığıyla Türkiye’de uzaktan deprem yarattığı iddiası ise bu bilgiden çıkarılabilecek bir sonuç değildir.

Depreme karşı hazırlığımızı güçlendiren şey; yapı güvenliğini değerlendirmek, evdeki riskleri azaltmak ve afet planı oluşturmaktır. Sismograf’ta deprem ve afetlerle ilgili iddiaları bilimsel bilgilerle incelemeye, doğru bilgiyi anlaşılır biçimde paylaşmaya devam ediyoruz.