Depremde Yan Bina Evinize Çarpabilir mi? Çekiçleme Etkisi Nedir?

 

Yan binayla aranızda neredeyse hiç boşluk yok. Belki pencereden baktığınızda karşı duvara dokunabilecek kadar yakın hissediyorsunuz. Peki deprem başladığında bu iki bina birbirine destek mi olur, yoksa birbirine zarar mı verebilir?

“Binalar bitişik, birbirini tutar” düşüncesi güven verici gelebilir. Ancak deprem sırasında komşu yapılar arasında çekiçleme etkisi adı verilen bir çarpışma meydana gelebilir. Yani yan yana olmak, tek başına daha güvende olmak anlamına gelmez.

Çekiçleme Etkisi Nedir?

Çekiçleme etkisi, birbirine yakın binaların deprem sırasında hareket ederek birbirine çarpmasıdır. AFAD’ın Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü, bu durumu özellikle kat sayıları veya döşeme seviyeleri farklı olan bitişik binalar üzerinden açıklar.

Binaların hepsi depremde aynı şekilde hareket etmez. Yükseklikleri, taşıyıcı sistemleri ve yapısal özellikleri farklı olduğunda sallanma davranışları da değişebilir. Aralarındaki mesafe bu hareket için yetersizse çarpışma gerçekleşebilir.

Sorun yalnızca binaların sallanması değil, sallanırken birbirlerinin hareket alanına girmesidir.

Kat Seviyeleri Neden Önemli?

Yan yana iki apartmanın katlarının aynı hizada olduğunu düşünün. Bir de bir binanın döşemesinin, diğer binanın kolonunun orta bölümüne denk geldiği durumu hayal edin.

Kat seviyeleri uyuşmadığında çarpışma, bir binanın döşemesiyle komşu binanın kolonu arasında gerçekleşebilir. Bu da taşıyıcı elemanlarda hasara yol açabilir.

Bu nedenle “Bizim bina daha yüksek” veya “Yan bina daha alçak, bize bir şey olmaz” gibi yorumlar, güvenlik değerlendirmesi yapmak için yeterli değildir.

Binalar Arasındaki Boşluk Ne İşe Yarar?

İki yapı arasında bırakılan deprem derzi, binaların deprem hareketi sırasında birbirleriyle çarpışmasını önlemeye yönelik bir tasarım önlemidir.

Ancak yalnızca gözle görülen bir boşluğun bulunması, mesafenin yeterli olduğunu göstermez. Gerekli açıklık, yapıların özellikleri ve beklenen hareketleri dikkate alınarak mühendislik hesabıyla belirlenir.

AFAD’ın Siirt İl Afet Risk Azaltma Planı da bitişik yapılarda yeterli deprem derzi mesafesi bırakılmamasını çekiçleme etkisi açısından ele alır.

Her Bitişik Bina Tehlikeli mi?

Hayır. Bitişik olmak, bir binanın kesinlikle hasar alacağı veya yıkılacağı anlamına gelmez.

Çekiçleme ihtimali ve olası sonuçları; binalar arasındaki mesafe, kat seviyeleri, taşıyıcı sistemler ve deprem sırasında oluşabilecek hareketler gibi etkenlere bağlıdır.

Aynı şekilde, yan binayla aranızda boşluk olması da binanızın bütün deprem risklerine karşı güvenli olduğunu kanıtlamaz. Çekiçleme, yapı güvenliğinde incelenen konulardan yalnızca biridir.

Kendi Apartmanınız İçin Ne Yapabilirsiniz?

Binanızın deprem güvenliğini değerlendirirken komşu yapılarla ilişkisini de gündeme getirin. Yetkin bir inşaat mühendisinden yapılacak incelemede binalar arasındaki mesafenin, kat seviyelerinin ve çarpışma ihtimalinin değerlendirilmesini isteyin.

Fotoğrafa bakarak veya aradaki boşluğu kendiniz ölçerek “güvenli” ya da “tehlikeli” sonucuna varmayın. Böyle bir karar, yapıya özgü teknik inceleme gerektirir.

Sizin apartmanınız yan binayla bitişik mi? Bu yazıyı apartman grubunuzda paylaşarak konunun söylentiler yerine mühendislik bilgisiyle ele alınmasına katkıda bulunabilirsiniz.

Deprem hakkında doğru bilgiler için Sismograf’ı takip edin.