Depremde Çok Sallanan Bina Çürük mü?

Depremden sonra sık duyulan iki yorum var: “Bizim bina çok sallandı, kesin çürük” ve “Bina esniyor, demek ki sağlam.” Aynı deneyim, birbirine tamamen zıt iki sonuca bağlanabiliyor. Peki binanın ne kadar sallandığını hissetmek, güvenliği hakkında karar vermeye yeter mi?

Hayır. Hissedilen sarsıntı, tek başına binanın sağlamlığını veya dayanıksızlığını göstermez. Bunun nedenini anlamak için yapıların deprem sırasında nasıl hareket ettiğine bakmak gerekiyor.

Neden Her Bina Aynı Şekilde Sallanmıyor?

Deprem sırasında binalar, zeminden gelen hareketlere kendi yapısal özelliklerine göre tepki verir. Binanın yüksekliği, taşıyıcı sisteminin özellikleri, yerel zemin koşulları ve deprem dalgalarının niteliği bu tepkiyi etkiler.

ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu USGS’nin açıklamasına göre kısa yapılar daha hızlı tekrarlanan, yüksek frekanslı hareketlerden; yüksek yapılar ise daha yavaş salınan, uzun periyotlu hareketlerden daha fazla etkilenebilir. Bu nedenle aynı deprem, farklı binalarda farklı hareketlere neden olabilir.

Bu fark, yalnızca “Hangisi daha çok sallandı?” sorusuyla güvenlik karşılaştırması yapamayacağımızı gösterir.

“Esniyorsa Sağlamdır” Sözü Doğru mu?

Bir binanın hareket edebilmesi, tek başına güvenli olduğu anlamına gelmez. Depreme dayanıklı tasarımda önemli olan, yapının maruz kaldığı etkileri karşılayabilmesi ve oluşan şekil değiştirmelerin belirlenen performans sınırları içinde kalmasıdır.

Dolayısıyla “Çok sallandı, kesin çürük” demek de “Esnedi, kesin sağlam” demek de yeterli bilgiye dayanmayan yorumlardır. Aynı şekilde, sarsıntıyı az hissetmiş olmak da bir binanın sonraki depremlerde güvenli davranacağını kanıtlamaz.

Binanın Güvenliği Nasıl Değerlendirilir?

Güvenilir bir değerlendirme için uzman mühendislerin binaya özgü verileri incelemesi gerekir. Taşıyıcı sistem, malzeme özellikleri, mevcut hasarlar, zemin ve temel koşulları bu incelemenin parçalarıdır.

AFAD’ın açıkladığı Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği kapsamında, mevcut binaların deprem performansının değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi için özel esaslar bulunur. Bu değerlendirme, kişinin sarsıntıyı nasıl hissettiğine göre yapılan bir yorumdan çok daha kapsamlıdır.

Binanızla ilgili endişeniz varsa, komşu binayla sallantı kıyaslamak yerine uzman incelemesine başvurmak doğru adımdır.

Sallantı Hissi, Sağlamlık Testi Değildir

Deprem sonrasında yaşadığımız korku anlaşılır. Ancak bu korkudan ya da “Biz pek hissetmedik” rahatlığından hareketle binanın güvenliği hakkında kesin sonuç çıkaramayız.

Binanın güvenliğini belirleyen, sallantıya dair yorumlar değil; yapının mühendislik verileriyle değerlendirilmesidir.

Doğrulanmış deprem bilgileri ve yaygın yanlış inanışların bilimsel açıklamaları için Sismograf’ı takip edin.